Cieśnina Ormuz jest otwarta. Ale pojęcie „otwarta” jest względne.
Najpierw dobra wiadomość: Cieśnina Ormuz ma zostać ponownie otwarta dla ruchu statków. W najbliższych dniach ma zostać podpisane porozumienie ramowe między USA a Iranem. Zła wiadomość: porozumienie ramowe to nie pokój. To rozejm z adnotacją w aktach.
To, co mamy do tej pory, to najwyraźniej nic więcej niż protokół ustaleń. Według wiceprezydenta USA JD Vance’a jest to „bardzo ogólny dokument” o objętości około półtorej strony. Dopiero potem mają rozpocząć się negocjacje w sprawie ostatecznego porozumienia, na które przewidziano 60 dni. W geopolityce w ciągu 60 dni może się wiele wydarzyć. I właśnie o to chodzi.
Prawdziwy charakter porozumienia: posunięcie taktyczne, a nie ostateczne rozstrzygnięcie
Trump ogłosił początkowo, że otwarcie cieśniny będzie „bez opłat”. Niedługo potem irańska agencja informacyjna Fars poinformowała, że Teheran w ostatniej chwili wprowadził jednak do porozumienia opłaty za „usługi morskie”, co potwierdziło irańskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Już na etapie ogłoszenia kwestia zmienia się zatem z „otwarte czy zamknięte” na „otwarte na jakich warunkach”.
O to właśnie chodzi: cieśnina Ormuz nie jest otwierana ani zamykana w sposób zero-jedynkowy. Zostanie on otwarty warunkowo, za opłatą, z pewnymi zastrzeżeniami i pod nadzorem. Z dyplomatycznego punktu widzenia jest to niezwykle praktyczne rozwiązanie dla obu stron: Trump może ogłosić sukces, Iran może zademonstrować swoją suwerenność, a nikt nie musi przyznawać, że cieśnina faktycznie znajduje się pod nową, szczegółową kontrolą, zamiast być po prostu „wolna”.
Paralela, która nasuwa się sama: Chiny i metale ziem rzadkich
Model „kontrola zamiast rezygnacji z kontroli” znamy już z innego kontekstu związanego z surowcami. Od 2025 roku Chiny wymagają od klientów, eksportujących metale ziem rzadkich, oświadczeń o przeznaczeniu końcowym jako warunku uzyskania zezwolenia na wywóz, przy czym wydanie zezwolenia trwa zazwyczaj do 45 dni roboczych. Zapasy magazynowe jako bufor niewiele pomagają, ponieważ dla każdej pojedynczej dostawy wymagane jest ponowne przedstawienie dowodu przeznaczenia końcowego i użytkownika końcowego.
Efekt: Chiny nigdy nie muszą otwarcie wyjaśniać państwom trzecim, dlaczego dana dostawa nie dotarła. Wystarczy w konkretnym przypadku nie udzielić zezwolenia lub opóźnić jego wydanie – w sposób formalny, biurokratyczny i apolityczny. Nie wzywa się ambasadora, nie ma potrzeby eskalacji. Kontrola odbywa się w ramach papierkowej wojny, a nie przy stole negocjacyjnym.
Ryzyka są nadal liczne
Właśnie w tym kierunku prawdopodobnie rozwinie się również Hormuz. Przejście to nie jest ani zamknięte, ani otwarte, lecz „półotwarte” – podlega cłom, kontrolom i obowiązkom dokumentacyjnym, których tempo i rygor można regulować politycznie, bez konieczności oficjalnego ogłaszania blokady. Ryzyka pozostają zatem liczne:
- Kwestia wzbogacania uranu przez Iran pozostaje nadal nierozstrzygnięta.
- Opłaty wprowadzone w późniejszym terminie pokazują, że nawet podstawowe warunki otwarcia można negocjować w ostatniej chwili.
- Izrael i Hezbollah nadal pozostają w stanie wrogości.
- Zdecydowani zwolennicy twardej linii po obu stronach mogliby zniweczyć ten proces.
- A Trump to po prostu Trump. Wyniki są wcześnie uznawane za sukces
ogłasza, negocjuje z pozycji siły, a zmiany kursów mogą następować z historyczną szybkością.
Dla rynków surowcowych oznacza to przede wszystkim jedno: niepewność pozostaje ceną, nawet jeśli nagłówek brzmi „otwarte”. Wyższe składki ubezpieczeniowe, stawki frachtowe i koszty energii powodują wzrost kosztów łańcuchów dostaw. Dotyczy to nie tylko ropy naftowej, ale obejmuje również metale, chemikalia i surowce strategiczne. Nikt nie wie, jak mocno śruba zostanie jutro dokręcona.
Sama nauka
Z tego wynika więc, że prawdziwa lekcja nie polega już tylko na tym, że bezpieczeństwo dostaw zaczyna się od stabilnych szlaków handlowych. Brzmi ona następująco: bezpieczeństwo dostaw zaczyna się od pytania, kto decyduje o dokumentach, dzięki którym dany szlak w ogóle może być wykorzystywany. Cieśnina Ormuz może być otwarta. Klucz do bramy nadal jednak trzyma ten, kto ustala warunki przepływu.